گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن بر اثر قرار گرفتن در هوای بسیار گرم یا انجام فعالیت بدنی شدید، دیگر نتواند دمای خود را تنظیم کند. در شرایط عادی، بدن از طریق تعریق و افزایش جریان خون در پوست، گرمای اضافی را دفع میکند؛ اما اگر دمای محیط بسیار بالا باشد یا فرد مایعات کافی مصرف نکند، این سیستم مختل شده و دمای بدن به سرعت افزایش مییابد. گرمازدگی یک وضعیت اورژانسی است و در صورت بیتوجهی میتواند به آسیب مغز، قلب، کلیهها و سایر اندامهای حیاتی منجر شود.
بیشترین خطر گرمازدگی متوجه سالمندان، کودکان، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و دیابت، کارگران، کشاورزان، ورزشکاران و افرادی است که ساعات طولانی در فضای باز فعالیت میکنند. همچنین پوشیدن لباسهای ضخیم، کمآبی بدن و حضور در محیطهای بسته و بدون تهویه مناسب، احتمال گرمازدگی را افزایش میدهد.
علائم گرمازدگی شامل افزایش شدید دمای بدن، سردرد، سرگیجه، ضعف و بیحالی، تهوع و استفراغ، تپش قلب، گرفتگی عضلات، پوست داغ و خشک یا تعریق شدید، تشنگی زیاد، گیجی، اختلال در تکلم، کاهش سطح هوشیاری و در موارد شدید بیهوشی یا تشنج است. مشاهده این علائم بهویژه در روزهای بسیار گرم، نیازمند اقدام فوری است.
برای پیشگیری از گرمازدگی باید روزانه آب و مایعات کافی مصرف کرد و منتظر احساس تشنگی نماند. بهتر است از حضور در فضای باز بین ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر خودداری شود، زیرا در این بازه شدت تابش خورشید و دمای هوا بیشتر است. استفاده از لباسهای نخی، گشاد و رنگ روشن، کلاه لبهدار و عینک آفتابی، استراحت در محیطهای خنک، استفاده از پنکه یا کولر و کاهش فعالیتهای سنگین در ساعات گرم روز نیز نقش مهمی در پیشگیری دارد. همچنین مصرف میوهها و سبزیجات آبدار مانند هندوانه، خیار و طالبی به تأمین آب بدن کمک میکند.
در صورت بروز گرمازدگی باید فرد را سریع به مکانی خنک یا سایه منتقل کرد، لباسهای اضافی او را شل یا خارج نمود و با استفاده از آب خنک، حوله مرطوب یا کمپرس سرد، دمای بدن را کاهش داد. قرار دادن کمپرس روی گردن، زیر بغل و کشاله ران به خنک شدن سریعتر بدن کمک میکند. اگر فرد هوشیار است، باید جرعهجرعه آب خنک یا محلولهای حاوی الکترولیت بنوشد، اما اگر دچار کاهش هوشیاری، بیهوشی یا تشنج شده است، نباید چیزی از راه دهان به او داده شود و باید فوراً با اورژانس تماس گرفت.